Maliyet

Maliyet belli bir amaç için kullanılan kaynaklar veya vazgeçilen faydalar - genellikle ödenen para birimiyle ifade edilir. Muhasebede çeşitli maliyet kavramları vardır:

    Fırsat maliyeti: Yönetim kararlarına esas olan maliyettir. İki seçenekten birini seçmekle vazgeçtiğimiz kazançtır.

    Batmış maliyet: Daha önceki bir zamanda katlanılmış maliyet. Bugün ne yapılırsa yapılsın geçmişe dönmek olası olmadığı için kararı etkilemez. Örneğin, bir makina alınmışsa o makinanın alım bedeli batmış maliyettir. Ne yaparsak yapalım değiştirmek mümkün değildir.

    Ayrıştırıcı maliyet: Seçenekler arasındaki farklılaşma. İki seçenek arasında bir fark varsa birini diğerine tercih etmekten söz edebiliriz. 

    Önlenebilir maliyetler: Kısa dönemde yönetimin kontrolünde olan maliyetlerdir. Örneğin, çalışanlar için kısa dönemli eğitim maliyeti.

    Ürün maliyetleri: Ürünle doğrudan veya dolaylı olarak ilişkilendirilen tüm maliyetler bu kategoridedir. Katlanılan bu maliyetler daha sonra stok değeri olarak finansal durum tablosunda veya satılan malın maliyeti olarak gelir tablosunda yansıtılır. Örneğin, hammadde, işçilik, fabrika aşınma payı gibi.

    Dönem maliyetleri: Ürün maliyetine eklenmeyen dolayısıyla stok değerini etkilemeyen ancak ürünün satılması ve işletmenin yürütülmesi için gereken tüm maliyetlerdir. Örneğin, satış ve pazarlama giderleri, ofis kirası gibi.

Fiyat - Maliyet İlişkisi

Parasal Fiyat: Bir malı satın almak için vazgeçtiğimiz TL veya herhangi bir para birimi miktarıdır. Örneğin; bir fincan kahve için 1 TL den vazgeçmek.(Para ödemek)

Fırsat Maliyeti: Bir fincan kahve 1 TL, bir dilim pasta 2 TL olsun. 

Bu durumda bir Fincan kahvenin fırsat maliyeti (1 TL) yarım dilim pastadır. Fırsat maliyeti  kavramı bir fincan kahve alabilmek için ne kadar pastadan vazgeçmemiz gerektiğini göstermektedir. (Vazgeçmek)

Artan Fırsat Maliyeti: Bir malın daha fazla üretilebilmesi için diğer malın üretiminden vazgeçilmesi gereken miktarın her aşamada artmasıdır. TV üretiminde oldukça iyi olan iş gücünün büyük bir kısmı bilgisayar üretiminde iyi olmayabilir. Günde 10 TV yapan 1 grup işçi, aynı süre içerisinde 10 bilgisayar üretemezse, bu durumda üretilmekten vazgeçilen bilgisayar sayısı artan fırsat maliyetini belirtmektedir. artan ifadesi bu fırsat maliyetinin daha fazla TV üretiminden Bilgisayar üretimine kaydıkça ortaya çıkacak daha fazla vazgeçilen TV üretimi sebebiyle oluşmaktadır.

Üretim İmkanları Eğrisi

Ekonominin temel prensibi olan Kıtlık kavramına bağlı olarak ortaya çıkan seçim zorunluluğu ve fırsat maliyeti kavramı, üretim imkanları eğrisini oluşturmaktadır.

Mevcut üretim faktörleri ve üretim teknolojisi veri iken belirli bir dönemde ekonominin maksimum düzeyde üretebileceği çeşitli ürün bileşimlerini gösteren eğridir. (grafik üzerinde) 

Bu konuyu daha net anlatmak için örnekler üzerinden gitmek daha doğru olacaktır. Bir fabrika bünyesinde örneğin yıllık 500 adet bilgisayar ve 5000 ton zeytinyağı ürettiğini varsayalım. Eğer üretilen ürünlerden birine mesela bilgisayara daha fazla talep varsa, bu fabrika koşullarını değiştirmeden (işçi sayısı ve üretim imkanları vb.) bilgisayar üretimine yoğunluk vereceği için zeytinyağı üretiminde doğal olarak bir azalma söz konusu olacaktır. Aynı kural, tam tersi durumda da geçerli olacaktır.

Yoğunluk hangi ürüne verilirse diğerinin üretiminde bir azalma meydana gelecektir. Üretim imkanları eğrisi üzerinde nerede olunacağına toplumun tercihleri karar verecektir. Hangi ürünün daha çok talep edildiğine bağlı olarak.

Üretim imkanları eğrisinin orijine iç bükey olmasının sebebi, artan fırsat maliyetidir.

Bir malın daha fazla üretilebilmesi için diğer malın üretiminden vazgeçilen miktarı ifade etmektedir. Şayet fırsat maliyeti değişmiyorsa, bunun anlamı doğru şeklinde bir üretim imkanları eğrisine sahibiz demektir.

Marjinal Dönüşüm Oranı; Bir maldan bir birim daha fazla üretmek için öteki malın üretiminden fedakarlık etmek gerektiğini göstermektir. Diğer adı FIRSAT MALIYETI dir.

Fırsat Maliyeti = Tereyağı üretimindeki değişim / Bilgisayar üretimindeki değişim

Fırsat Maliyeti (Opportunity Cost)

Klasik İktisat fikirleriyle ortaya konan emek-değer teorisinin değindiği sadece emek üzerine yoğunlaşmak yerine ekonomideki tüm faktörlerin hesaba katan Neo-Klasik İktisat düşüncesinin iktisat bilimini kazandırdı bir teoridir. Bu görüş, özüne dokunmadan Karşılaştırmalı Üstünlük teorisine gerçeklik bakımından katkı sağlamıştır.

Kısaca;
Bir malın fırsat maliyeti demek bu maldan bir birim üretmek için başka bir maldan vazgeçilen miktarı ifade eder. Bunu o malın maliyeti olarak değerlendirir.

Önemli bir nokta, bu vazgeçilme durumunun varolması için ekonomi tam çalışma durumunda olması gerekmektedir, çünkü sadece o durumda bir birim üretim için başka bir üretimden vazgeçmek söz konusu olacaktır.

Verimlilik yerine üretim maliyeti dikkate alınmaktadır. Bu nedenle emek verimliliği yerine her ürün için kendi parasal değeri kullanılmaktadır. Örnek vermek gerekirse;

Türkiye'de Çelik 10 TL / Buğday 1 TL
ABD'de ise Çelik 1 $ / Buğday 1 $

Türkiye'de 1 çelik için 10 buğdaydan vazgeçilir.
ABD'de ise 1 çelik için yalnızca 1 buğdaydan vazgeçilir.

Sonuç olarak, Karşılaştırmalı Üstünlük düşüncesi gereği Türkiye Buğday üzerine, ABD ise Çelik üzerine uzmanlaşma yoluna gitmelidir.

Fırsat Maliyetinin uluslarası ticaret açısından yaptığı katkı, karşılaştırmalı üstünlük teorisinin daha gerçekçi bir şekilde ölçülebilmesi bağlamında olmuştur.