Kesin Hesap Kanunu

TBMM’nin bütçenin uygulanışı üzerindeki denetimi, kesin hesap kanun tasarısını kabul etmek suretiyle olmaktadır. Bunlar Sayıştay’ın hazırladığı genel uygunluk bildirimlerini dayanılarak gerçekleşmektedir.

Kesin hesap kanun tasarıları kanunda daha kısa bir süre olması kabul edilmemişse, ilgili oldukları mali yılın sonundan başlayarak en geç 7 ay sonraBakanlar Kurulu tarafından TBMM ye sunulmaktadır. Bir örneği Sayıştay’a gönderilir. Sayıştay en geç 75 gün içerisinde genel uygunluk bildirimini TBMM ye sunacaktır.

Kesin Hesap Kanuntasarılarıyla yeni yıl bütçe tasarıları mecliste birlikte görüşülerek karar bağlanır.

TBMM, kesin hesap kanun tasarılarını görüşüp, kabul etmekle hükümetin bir önceki yıl bütçesini ibra etmiş (aklamış) olmaktadır.

Bütçe Kanunu

Bakanlar Kurulu, bütçe tasarılarını mali yılbaşından (1 OCAK) en az 75 gün önce, TBMM ye sunmaktadır.

Bütçe tasarıları ve rapor, Bütçe Komisyonu’nda incelenir.

*Bütçe Komisyonu 40 kişiden oluşmaktadır. Bu üyelerden en az 25 tanesi iktidar partisinden oluşmak zorundadır.

Bütçe Komisyonu’nun 55 gün içinde kabul edeceği metin TBMM’de görüşülür. Mali yılbaşına kadar karara bağlanır.

TBMM üyeleri, bütçe kanun tasarıları genel kurulda görüşülürken “gider artırıcı ve gelir azaltıcı” önerilerde bulunamazlar.

Bakanlar Kurulu’na KHK (Kanun Hükmünde Kararname) ile bütçede değişiklik yapma yetkisi verilemez.

Cumhurbaşkanı TBMM tarafından kabul edilen bütçe kanununu veto edemez. Ancak Anayasa mahkemesinden iptali hakkında dava açılmasını talep edebilir.

Geçici olarak 1 yıllığına çıkarılan tek kanun Bütçe Kanunu’dur.

Dış Ticaret Türleri

Normal Ticaret

Serbest döviz ile yapılan, mevzuat ile özel bir ayrıcalık tanınmayan ticarettir.

Bağlı Ticaret

İki ülke arasında yapılan ticari sözleşme gereğince ihracatçı ülkenin ithalatçı ülkeden ihracat bedeli için döviz dışında bir işlem talep etmesi şeklinde yapılan ticarettir.

Karşı Satınalım

Bu yolla ticarette, özel bir firmanın yabancı bir devlete mal satması ve belli bir süre sonra da o ülkeden mal satın alması söz konusu olmaktadır.

Geri Satınalım

Teknolojisi gelişmiş bir ülkenin özel firması, az gelişmiş bir ülkeye makine donatım, üretim teknolojisi veya anahtar teslim fabrika satmaktadır. Bu fabrikada üretilecek malların bir bölümünü geri satın alma taahhüdünde bulunur. Rusya’nın ülkemizde kurduğu İskenderun Demir Çelik Fabrikaları bu modele bir örnektir. Gelişmiş ülkelere hammadde sağlamanın bir yoludur.

Dengeleme Anlaşmaları

Serbest dövizle bir ilk satış işleminden sonra, ikinci aşamada satıcı ülkenin, alıcı ülke üzerindeki bu döviz baskısını hafifletmek için ona döviz kazandırıcı veya döviz tasarrufu sağlayıcı hizmetlerde bulunması söz konusu olmaktadır. Türkiye’nin Boeing firmasından uçak alımında söz konusu firmanın tercih edilmesi bu konuda dengeleme kolaylığı sağlayacağı taahhüdüne bağlı olarak gerçekleşmiştir.

Sınır Ticareti

Komşu iki ülke arasında özel anlaşmalara dayanan ve her iki ülkenin sınır ve kıyı bölgelerine yakın yerleşim yerlerini kapsayan ticarettir. Bu kapsamda ülkemizde Sınır Ticaret Merkezleri kurulmuştur. Buralarda yapılan ihracatta aşağıdaki esaslar uygulanmaktadır.

-Gümrük işlemlerinin yürütülmesi bağlamında Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesi dışında kabul edilir.

-Söz konusu merkezlere yapılacak ihracat, ihracat mevzuatı kapsamında değerlendirilir.

-Söz konusu komşu ülkelere eşya göndermeye işletici ve mağazalar yetkilidir.

Gümrük Beyannamesi

Gümrük Beyannamesi, gümrüğe gelen malların muayenesinin yapılabilmesi için ihracatçı veya ithalatçı firma ya da gümrük komisyoncusu tarafından, gümrük idaresine verilmek üzere hazırlanıp düzenlenmiş standart bir belgedir.

Gümrük Beyannamesi toplam 8 nüshadan oluşmaktadır. İlk 5 nüshası ihracatta düzenlenir.

Bir nüsha gümrük idaresinde kalır

Bir nüsha ihracatçı firmayaverilir

Diğer nüshalar ise ilgili aracı bankaya, ihracatçı birliklerine ve Devlet İstatistik Enstitüsüne verilir.

6, 7 ve 8 inci nüshalar ise ithalatiçin düzenlenmektedir. 8 nolu nüsha ithalatçıya verilir.

Gümrük Beyannamesi Formları

Gümrük beyannamesi ithalat ve ihracat için taşıdığı farklı özellikler nedeniyle ayrı ayrı incelenmelidir. Bu yazımızda sadece İhracat Gümrük Beyannamesini inceleyeceğiz.

-         İhracat gümrük beyannamesi

İhracat Gümrük Beyannamesi

Yurt içi ihracatçı firma tarafından yurtdışına ihraç edilmek üzere gümrüğe getirilen malların muayenesi için düzenlenen bir belgedir. Gümrük beyannamelerinin ilk 5 nüshası ihracat işleminde kullanılmaktadır.

1nolu nüsha

Kırmızı renkte standart olarak düzenlenir. Gümrük idaresinde kalır, ihracat ve transit işlemlerinde kullanılır.

2nolu nüsha

Yeşil renkte standart olarak düzenlenir. Gümrükler Genel Müdürlüğü genel işlem merkezine ve Devlet İstatistik Enstitüsüne gönderilir.

3nolu nüsha

Sarı renkte standart olarak düzenlenir. İhracatçı firmada kalan nüshadır. İhracatçı firma, kambiyo işlemleri için bankaya, KDV beyannamesi için vergi dairesine ve diğer ilgili kurumlara ihracat ile ilgili bilgilendirme işlemlerinde bu nüshayı kullanır.

4nolu nüsha

Mavi renkte standart olarak düzenlenir. Transit rejiminde kullanılır. Varış gümrüğünde kalır. 5nolu nüshanın teyidi için çıkış gümrüğüne gönderilir.

5nolu nüsha

Mavi renkte standart olarak düzenlenir. Transit rejiminde kullanılır. Çıkış gümrüğünde kalır.

örnek gümrük beyannamesi - ihracatçı nüshası - boş nüsha

İhracat Beyannamesi Özellikleri

A-    Yurt içi ihracatçı firmanın adı, unvanı ve adresi

B-    Yurt dışı ithalatçı firmanın adı, unvanı ve adresi

C-    Gümrük idaresi adı veya beyan şekli

D-    İhracat gümrük beyannamesi tescil tarihi

E-    Döviz kuru ve döviz olarak tutarı

F-     Meslek mensubu (SM, SMMM veya YMM bilgisi)

G-    Ödeme şekli, banka bilgileri ve hesap numaraları

H-   İhracata konu olan malın cinsi ve özellikleri

I-      Yükleme, boşaltma yerleri ve teslim şekli

J-     Beyannameyi düzenleyen firma yetkilisinin veya gümrük müşavirinin (komisyoncusunun) imzası veya düzenleme tarihi

K-    Fiili ihracat tarihi, mühür ve gümrük idaresi yetkilisi imzası yer alır. (İhracat gümrük beyannamesinde, Fiili İhraç tarihinde malın yurt dışı edilmiş olması katma değer vergisinin (KDV) iade hakkı için önem taşır)

L-     İhracat muhasebe kaydı için, katma değer vergisi mahsup, tecil, terkin ve iade talepleri için ihracat gümrük beyannamesi, döviz kuru, döviz miktarı ve fiili ihraç tarihi beyanı gereklidir.

Büyük Taarruz

26 Ağustos – 18 Eylül 1922

Sakarya zaferinden sonra yapılan müzakerelerde barışçı yollardan kurtuluşu sağlamanın mümkün olmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle TBMM tüm imkânları seferber ederek düşmana son darbeyi indirmekistemiştir. Bu hazırlık süreci yaklaşık 1 yıl sürmüştür.

30 Ağustos’ta Dumlupınar Meydan Savaşı (Başkomutanlık Meydan Savaşı) ile yunan kuvvetlerinin büyük bir kısmı imha edilmiştir. Bu savaş sonra meşhur, “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, İleri” emrini M. Kemal Paşa vermiştir.

1 Eylül, Uşak ve Kütahya, 2 Eylül Eskişehir, 7 Eylül Aydın, 9 Eylül İzmir, 10 Eylül Bursa, 18 Eylül Bandırma alınarak Batı Anadolu düşmandan temizlenmiştir. Ancak Doğu Trakya ve İstanbul halen işgal altındaydı.

Fakat tüm bunlardan sonra İngilizler ateşkes istemişler. M. Kemal Paşa da Meriç Nehrine kadar Trakya toprakları TBMM ye bırakılması koşulu ile ateşkes görüşmelerine başlamayı kabul edeceklerini belirtmiştir.

Sakarya Savaşı

23 Ağustos – 13 Eylül 1921

Kütahya Eskişehir savaşını kazanan Yunanlılar İngilizlerin de yardımıyla ile Ankara’yı alarak TBMM ye son darbeyi indirmek istiyorlardı. M. Kemal Paşa’nın belirlediği “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır” taktiğiyle savunma savaşı yapmıştır.

Savaş 22 gün 22 gece durmadan sürmüştür. Sakarya nehrinin doğusu tamamen yunan ordusundan kurtarılmıştır.

II. Viyana kuşatmasından beri süren geri çekilme bu savaş ile son bulmuştur.

M. Kemal Paşa, gazilik ve mareşallik rütbesi almıştır.

Yunanlıların taarruz gücü kırılmış ve savunmaya geçmişlerdir.

İtilaf Devletleri ateşkes talebinde bulunmuş, TBMM kabul etmemiştir.

Ukrayna ile dostluk kardeşlik antlaşması imzalanmıştır.

Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalanmıştır.

İtalya Anadolu’yu tamamen boşaltmıştır.

Fransa ile Ankara Antlaşması imzalanmıştır. 

Dış Ticaret Politikası Doğrudan Araçlar

Dış ticaret politikasının amaçlarına ulaşması için kullanılan doğrudan araçlar, iki kategoride değerlendirilebilir.

Fiyatlar üzerinde etkili olan araçlar

Miktarlar üzerinde etkili olan araçlar

Vergiler

Ad Valorem: İthal veya ihraç edilen malın değerinin belirli bir yüzdesi kadar vergi alınması esasına dayanmaktadır. Örneğin, 100 USD lik bir ithalatın değerinin 10% u kadar bir vergi alınmış olsun. Bu durumda ithalatçı ülkenin hükümeti bu ithalattan 10 USD vergi alacaktır.

Spesifik: Bu yöntem, ithal veya ihraç edilen malın birimi başına sabit bir para miktarının vergi olarak alınmasını kapsamaktadır. 1 birim mal için 10 USD, malın değerini hesaba katmadan hesaplanır.

Kombine: Üstteki iki yöntemin birlikte uygulanması esasına dayanmaktadır. İthalat başına spesifik vergi ve ayrıca ad valorem vergi veriliyorsa, vergi yükümlülüğü kombine vergi olarak ifade edilmektedir.

İhracat Vergileri

Ülkeye özgü hammaddelerin yurt dışına arzını kısıtlayarak dünya piyasalarında fiyatların artmasını sağlamak ve bu sayede dış ticaret hadlerini ilgili ülke lehine değiştirmek amacıyla, hammaddenin yurt içinde kullanımını teşvik etmek ve hazineye gelir sağlamak maksadıyla kullanılmaktadır. En güzel örnek, OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü)

İthalat Vergileri

Gümrük vergileri, ithal malların ülke sınırdan içeri girerken tahsil edilen vergiler olarak tanımlanabilir. Başlıca amaçlar, yerli sanayiyi dış rekabete karşı korumak ve hazineye gelir sağlamak sayılabilir.

Gümrük Tarife Benzeri Faktörler

1-İthalat Teminatları

İthalatçı mal siparişini verdiği zaman, ithalatın belirli bir oranı kadar Merkez Bankası’na teminat yatırmaktadır. İthalat gerçekleştirilinceye kadar bu teminat Merkez Bankası’nda tutulur. İthalata gerçekleştiğinde ithalatçıya geri ödenir. Kısıtlayıcı bir etkisi vardır.

2-Fark Giderici Vergiler (telafi edici)

Hükümetin korumak istediği sektördeki üreticiler için belirlediği yüksek bir iç fiyat vardır. Bu minimum ithal fiyatını oluşturmaktadır. İthalat ancak bu fiyat düzeyinden mümkün olmaktadır. Aksi halde yurt içindeki üreticiler için öngörülen yüksek fiyatları sürdürme imkanı olmamaktadır. Fark giderici vergilere örnek, AB’nin ortak tarım politikasında görülmektedir. AB, kendi üreticilerini korumak için yüksek destekleme fiyatları belirlemektedir. Dünya fiyatları bu yüksek fiyatlara eşitlemek için fark giderici vergi uygulamasına başvurmaktadır.

3-Anti-Damping Vergisi

Damping, bir ülkedeki büyük ölçekli firmaların, ürettikleri malları dış piyasada iç piyasa fiyatlarının altındaki fiyatlardan ürünlerini satmalarına denilmektedir. Piyasa fiyatından ucuz satış yapmak anlamın gelmektedir. Anti-Damping vergisi ise dış ticarette damping yaparak haksız rekabete girişen ülkelere karşı uygulanan bir önlemdir. Çünkü iç piyasaya dampingli mal giren bir ülkede yerli üreticiler bundan zarar görürler. Bu durumda dampingle gerçekleştirilen fiyat indirimine eşit ölçüde bir gümrük vergisi koymak veya mevcut vergileri bu miktarda arttırmak gereklidir. Buna anti-damping vergisi denilmektedir.

4-Çoklu Kur Sistemi

Bir ülkede hükümetin farklı mal ve hizmetlerden oluşan dış ticaret işlemleri için farklı döviz kurları belirlemesine çoklu kur sistemi denilmektedir. Bazı mallara yüksek kur uygulanmakla ithalatı engellenmiş olmaktadır.

Sübvansiyonlar

İhracat Sübvansiyonları (Teşvikler)

İhracat sübvansiyonu, imalatçı ihracatçılara doğrudan finansal destekverilmesidir. İhracat teşviki ise, imalatçı olsun veya olmasın tüm ihracatçıların ihracatla ilgili gerçekleşen veya gerçekleşecek tüm harcamalarını doğrudan veya dolaylı olarak kısmen veya tamamen devlet tarafından karşılanmasıdır.

İthal İkame Endüstrilerine Verilen Sübvansiyon

Yerli sanayi dış rekabetten korumak için başvurulan yöntemlerden birisi de hükümetlerin bu endüstrilere sübvansiyon ödemesidir. (karşılıksız yardım)

Miktar Üzerinde Etkili Olan Araçlar

Kotalar

İhracat Kotası (Gönüllü İhracat Kısıtlamaları)

İhracat kotaları, bir malın ihracatçısı ile ithalatçısı arasında yapılan iki taraflı görüşmeler sonucunda ihracatın belirli bir kota ile sınırlandırılmasıdır. Bu tarz anlaşmalar az gelişmiş ülkeler ile gelişmişler ülkeler arasında yapılır. Görünürdeki amaç sanayileşmiş ülkenin iç piyasasının düzenlenmesidir. Asıl amaç ise az gelişmiş ülkenin rekabetine dayanamayan gelişmiş ülke yerli sanayinin korunmasıdır. (Tekstil)

İthalat Kotası

En çok bilinen kota uygulamasıdır. Bu yüzden sadece kota denildiğinde akla bu tür kotalar gelmektedir. Kotalar, belirli sürelere göre düzenlenirler. Örneğin, 1 yıl veya 6 ay içinde ithal edilecek yabancı otomobillerin sayısını 1000 adet veya toplam değerini 1 milyon dolar olarak belirlemek bu kotalar bağlamında söylenebilir.

Miktar üzerinde etkili olan Tarife dışı faktörler

İthalat Yasakları

İthalat yasakları kotalarının en sert ve son şeklidir. Burada herhangi bir malın ülkeye girişi tamamen önlenmekte, yani ithalat sıfıra düşürülmektedir. Bu yönteme şu amaçlarla başvurulmaktadır;

-Ekonomi için önemsiz ve lüks malların ithalatını engellemek

-Yerli sanayi dış rekabetten korumak

-Dış ödemeler bilançosu açıklarının kapatılması

-Halk sağlığı ve kamu güvenliğini bozan malların ithalini engellemek

-Siyasi ilişkilerin bozuk olduğu ülkelerin birbirlerine ambargo koymaları

Kambiyo Denetimi

Devleti dış ticaret yapmaya iten çeşitli nedenler mevcuttur. Bu nedenler;

-İthalatı bizzat gerçekleştirerek, aracıların alacakları komisyonları ve normalüstü karlara kamuya mal etmek

-Özel sektör firması gibi devletin kendi ürettiği malları dışarıda pazarlamak

-Kıtlığı çekilen malları bizzat kendisi ithal ederek fiyat istikrarını sağlamak üzere iç piyasaya sürmek

-Tarımsal destekleme politikalarıyla oluşan aşırı stokları eritmek ve belirli stratejik malları dost ülkelerden alarak ya da onlara satarak dış politika amaçlarını gerçekleştirmektir

Görülmez Engeller

Bu önlemler devletin, halk sağlığı veya kamu güvenliği gibi nedenlerle çıkardığı idari, teknik veya diğer düzenlemeleri ya da standartlar kapsamaktadır. Örneğin, ABD hükümeti ve AB üyesi ülkelerin hükümetleri, çevre kirliliği önleme standartlarına uymayan otomobillerin ithaline izin vermemektedir. Bu tür engeller genellikle canlı bitki ve hayvan ithalatında görülmektedir. (deli dana, kuş gribi)