Dünya Ticaret Örgütü'nün İlkeleri (WTO Principles)

Principles of The Trading System

1. Eşit Muamele (non-discrimination)

İki temel kural içerir. Bunlar; En Çok Kayrılan Ülke (MFN) ve Ulusal İşlem Politikası (ayrıntılı bilgi için üstünü tıklayabilirsiniz)

Her iki kuralda Dünya Ticaret Örgütü'nün mal, hizmetler ve sanatsal varlıkların ticareti konusundaki ana ilkelerini göstermektedir.

MFN (en çok kayrılan ülke kuralı) her üye ülkenin tüm üye ülkelerle aynı şartlarda ticaret yapması gerektiğini öngörür.

Ulusal işlem politikası ise ithal edilen malların yerli mallar ile aynı işlemlere muhattap olması gerektiğini öngörmektedir.


2. Karşılıklı Ödün (reciprocity)

Dış ticaretin serbestleştirilmesine yönelik bir ilkeyi ifade eder. Her ülkenin birbirine eşit oranda tarife indirimine sahip olması gerektiği üzerinde durulur. Genellikle iki taraflı ilişkilerin düzenlenmesinde kullanılır.


3. Uygulanabilir ve Bağlayıcı Sorumluluk (binding and enforceable commitments)

Dünya Ticaret Örgütü üye ülkeleri tarafından verilen tarife indirim taahhütleri yalnızca müzakereleri yürüttüğü ülkeyle anlaşarak ve bu vazgeçmenin meydana getirdiği zararın tazminatı ödenerek geri alınabilir.

Eğer söz konusu anlaşma gerçekleşmezse, Dünya Ticare Örgütü'nün bu konularla görevli organlarını kullanarak, soruşturma başlatılabilir.


4. Şeffaflık (transparency)

Dünya Ticaret Örgütü üyeleri ticaret düzenlemelerini yayınlamak ile yükümlüdür. Bunların amaçlar arasında, görevli kuruluşların bu düzenlemeleri gözden geçirmesi ve kararlarını verebilmesi, başka üyeler tarafından bilgi isteğine cevap verebilmek ve düzenlemede yapılan değişikliklerin duyurulmasının sağlanması sayılabilir.

Ticaret Politikalarını Gözden Geçirme Mekanizması (Trade Policy Review Mechanism - TPRM) tarafından hazırlanan periyodik raporlar açısından söz konusu şeffaflığın gerekliliği açıktır.


5. Emniyet Sübapları (safety valves)

Özel durumlarda, devletler ticareti sınırlandırabilir. Bu bağlamda 3 durum söz konusudur.

-Ekonomik olmayan amaçlarla kullanılan ticari önlemler
-Haksız rekabet karşısında kullanılan ticari önlemler
-Ekonomik amaçla kullanılan ticari önlemler

Gelişmekte olan ülkeler, serbest ticaret bölgeleri ve gümrük birlikleri muaf tutulmuştur.

GATT (Ticaret ve Gümrük Tarifeleri Genel Anlaşması)

General Agreement on Tariffs and Trade

İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde karşılıklı işbirliğine dayalı uluslarası örgütlerin kurulması eğilimi ortaya çıkmıştı. Bunlardan en önemlisi olan Birleşmiş Milletler öncülüğünde uluslarası ticaretin düzenlemesinde etkili olacak bir kurum çalışmaları ITO (Uluslarası Ticaret Örgütü) adı altında yapılmıştır, ama ABD'nin bu konudaki isteksizliği neticesinde başarılı olunmamıştır.

Hemen ardından bu başarısızlığa istinaden söz konusu anlaşma Birleşmiş Milletler konferanslarında gündeme gelmiştir.

GATT anlaşması uluslarası ticareti haklar ve sorumluluklar açısından düzenleyen çok taraflı bir anlaşmadır.

Bir kurumsal kimliği olan anlaşmaya istinaden GATT, 1947 de 23 ülke tarafından kurulmuş ve 1 Ocak 1948 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

GATT kuruluş amacı,

İthalat vergilerini azaltmak,
Uluslarası ticaretin önündeki engelleri kaldırmak,
Ticarette ayrımcı uygulamalara son vermek,

olarak sayılabilir.

Kuruluşun mimarı Arthur Dunkel olarak bilinir. 23 kurucu ülke 45 bin kalem malın gümrük tarifelerinde karşılıklı tavizler vermişlerdir.

Dünya Ticaret Örgütü (WTO) 1 Ocak 1995 tarihinde, uluslarası ticaret bağlamında en etkin kurum olarak GATT'ın yerine kurulmuştur.

Orjinal GATT belgeleri Dünya Ticaret örgütü çerçevesinde hala geçerlidir.

Bu anlaşma bağlamında günümüze kadar 8 ayrı tarihte önemli görüşmeler yapılmıştır.

Bunlar:

Geneva - Başlangıç 1947 Nisan - 7 ay sürdü- 23 Ülke
Konu: Tarifeler
Sonuç: 45,000 kalem malın gümrük tarifeleri düşürüldü.

Annecy - Başlangıç 1949 Nisan - 5 ay sürdü - 13 Ülke
Konu: Tarifeler
Sonuç: Ülkeler 5,000 malın tarifelerinde taviz.

Torquay - Başlangıç 1950 Eylül - 8 ay sürdü - 38 Ülke
Konu: Tarifeler
Sonuç: Ülkeler 8,700 malın tarifelerinde taviz. 1948 tarifelerinde %25 indirim.

Geneva II - Başlangıç 1956 Ocak - 5 ay sürdü - 26 Ülke
Konu: Tarifeler, Japonya'nın katılımı
Sonuç: 2,5 milyar dolar tarife indirimi

Dillion - Başlangıç 1960 Eylül - 11 ay sürdü - 26 Ülke
Konu: Tarifeler
Sonuç: Dünya ticaretinde 4,9 milyar dolar değerinde tarife tavizleri

Kennedy - Başlangıç 1964 Mayıs - 37 ay sürdü - 62 Ülke
Konu: Tarifeler, Damping Karşıtlığı
Sonuç: Dünya ticaretinde 40 milyar dolarlık tarife tavizleri

Tokyo - Başlangıç 1973 Eylül - 74 ay sürdü - 102 Ülke
Konu: Tarifeler, Tarife Dışı Önlemleri, Çerçeve Anlaşmalar
Sonuç: 300 milyar değerinde tarife indirimleri

Uruguay - Başlangıç 1986 Eylül - 87 ay sürdü - 123 Ülke
Konu: Tarifeler, Tarife Dışı Önlemleri, Kurallar, Hizmetler, Tekstil, Tarım, WTO nun kurulması
Sonuç: WTO kurulması kararı, Tarım Sübvansiyonları, Entellektüel Aidiyet Hakları, Tekstil ticareti serbestliği

Doha - Başlangıç 2001 Kasım - hala devam ediyor - 141 Ülke
Konu: Tarifeler, Tarife Dışı Önlemleri, Tarım, İşgücü, Standartlar, Rekabet, Yatırımlar, Şeffaflık, Patentler vb.
Sonuç: Daha henüz sonuçlanmadı.