Elmas - Su Paradoksu

Arz ve talep analizinin henüz bilinmediği dönemlerde malların değerini açıklamaya yönelik görüşler, ziynet eşyaları başta olmak üzere, miktarı kıt (sınırlı) olan malların fiyatını açıklamaktan uzak kalmıştır. Bu konunun mantıklı bir şekilde açıklanabilmesi için, marjinal fayda görüşünün ortaya atıldığı döneme (1870 lere) kadar beklemek gerekmiştir.

Bu noktada güzel bir örnek Elmas-Su paradoksudur. *Diamond-Water paradox

Su elmastan daha gerekli ve faydalı bir şeydir. Fakat, ekonomik açıdan elmas sudan nasıl daha değerli olabilmektedir?

Bu paradoks bizlere değerin fayda ile açıklanamayacağını göstermiştir.

Malın değerini belirleyen kendi özelliği değil, her ilave biriminin birey için oluşturduğu değerdir. Yani Marjinal Faydasıdır. Eğer yeterli suyunuz varsa, elde edeceğiniz her birim fazla su sizin için değerini kaybedecektir. Fakat elmasın her birim fazlası yine aynı değere sahip olacaktır. Tabii ki bu durumun ortaya çıkmasında söz konusu malların arzları da önemli rol oynamaktadır.

İngiliz İktisatçı Alfred Marshall (1842-1924), 1890 yılında yayınlanan Ekonominin Prensipleri (Principles of Economics) adlı eserinde, değer kuramını ve üretim maliyet kuramını birleştirerek, arz ve talebin eş anlı olarak piyasa denge fiyatını ve miktarını belirlediğini açıklamıştır.

Talep fiyatın azalan fonksiyonudur.

Talebin fiyatın azalan fonksiyonu olmasının altında yatan neden azalan marjinal fayda kanunudur. TIKLA

Arz fiyatın artan fonksiyonudur.

Arzın fiyatın artan fonksiyonu olmasının altında yatan neden ise azalan verimler kanunudur. TIKLA

Kısa dönemde üretim arttıkça azalan verimler yasası işlemeye başladığından marjinal maliyet artmaya başlamaktadır. Firmaların arzları, marjinal maliyet eğrisinin ortalama değişir maliyet eğrisi üzerinde kalan kısmına özdeş olduğundan, azalan verimler kanunu marjinal maliyetin artmasına neden olmaktadır.

Azalan Verimler Yasası

Law of Diminishing Returns

İktisadın olduğu gibi hayatın da temel kuralların biridir. Üretim sürecinde kullanılan faktörlerin bazılarının sürekli arttırılmasıyla üretimin sürekli artmayacağının aksine belli noktadan sonra arttırılan faktörün marjinal faydasınınazalacağının ve negatife bile dönebileceğine dayanan bir iktisat kanunudur.

Örneğin; İşçi sayısına bağlı üretim grafiğini ele alırsak, üretim grafiği sürekli olarak 45 derecelik açıyla artış göstermez. Firmanın işçi kapasitesine ulaşıldığında her yeni giren işçi bir önceki kendisiyle aynı düzeydeki işçiden daha az üretime katkı sağlayacaktır.

İktisadi literatürde kısa dönemde geçerlidir. Özetle, eğer firmanın üretim kapasitesi arttırılamıyorsa, belli noktadan sonra her yeni işçinin getireceği marjinal verim düşecektir.

Somut bir örnek vermek gerekirse, kapasitesi belli bir fabrikada 100 kişi 500 birim iş yapabiliyorsanız, bu fabrikada 200 kişi çalıştırırsanız kapasite değişmeyeceği için en fazla 800 birim üretim yapabilirsiniz. Sonuç olarak 100 kişinin verimi 500 olurken, sonradan giren 100 kişinin 300 olmaktadır.

Hayatın her alanında bazı şeylerin arttırılmasıyla daha fazla verim edileceğini düşünen insanlar bulunmaktadır. Fakat unutulmaması gereken nokta, en iyi verimi kapasitemizi en uygun şekilde kullandığımızda alacağımızdır.