Elmas - Su Paradoksu

Arz ve talep analizinin henüz bilinmediği dönemlerde malların değerini açıklamaya yönelik görüşler, ziynet eşyaları başta olmak üzere, miktarı kıt (sınırlı) olan malların fiyatını açıklamaktan uzak kalmıştır. Bu konunun mantıklı bir şekilde açıklanabilmesi için, marjinal fayda görüşünün ortaya atıldığı döneme (1870 lere) kadar beklemek gerekmiştir.

Bu noktada güzel bir örnek Elmas-Su paradoksudur. *Diamond-Water paradox

Su elmastan daha gerekli ve faydalı bir şeydir. Fakat, ekonomik açıdan elmas sudan nasıl daha değerli olabilmektedir?

Bu paradoks bizlere değerin fayda ile açıklanamayacağını göstermiştir.

Malın değerini belirleyen kendi özelliği değil, her ilave biriminin birey için oluşturduğu değerdir. Yani Marjinal Faydasıdır. Eğer yeterli suyunuz varsa, elde edeceğiniz her birim fazla su sizin için değerini kaybedecektir. Fakat elmasın her birim fazlası yine aynı değere sahip olacaktır. Tabii ki bu durumun ortaya çıkmasında söz konusu malların arzları da önemli rol oynamaktadır.

İngiliz İktisatçı Alfred Marshall (1842-1924), 1890 yılında yayınlanan Ekonominin Prensipleri (Principles of Economics) adlı eserinde, değer kuramını ve üretim maliyet kuramını birleştirerek, arz ve talebin eş anlı olarak piyasa denge fiyatını ve miktarını belirlediğini açıklamıştır.

Talep fiyatın azalan fonksiyonudur.

Talebin fiyatın azalan fonksiyonu olmasının altında yatan neden azalan marjinal fayda kanunudur. TIKLA

Arz fiyatın artan fonksiyonudur.

Arzın fiyatın artan fonksiyonu olmasının altında yatan neden ise azalan verimler kanunudur. TIKLA

Kısa dönemde üretim arttıkça azalan verimler yasası işlemeye başladığından marjinal maliyet artmaya başlamaktadır. Firmaların arzları, marjinal maliyet eğrisinin ortalama değişir maliyet eğrisi üzerinde kalan kısmına özdeş olduğundan, azalan verimler kanunu marjinal maliyetin artmasına neden olmaktadır.

Marjinal Fayda Toplam Fayda

Bir tüketicinin belirli bir dönemde (bir saat, bir gün, bir hafta, bir yıl) belirli bir maldan tükettiği miktar arttığında her ilave birimin toplam faydada yaptığı değişiklik olan marjinal fayda giderek azalmaktadır.

Marjinal Faydanın bu azalış seyri tüketilen her mal ve her tüketici için, her yerde geçerlidir.

Gossen Kanunu olarak da bilinen bu olayın evrensel olduğunu belirtmek için azalan marjinal fayda kanunu denilmektedir.

Azalan Marjinal fayda kuralının geçerli olduğu bir durumda, bir mal ya da hizmet, ilk biriminden itibaren tüketilmeye başlandığında toplam fayda azalan bir hızla artarken, marjinal fayda, ilk birimden itibaren azalmaktadır. Marjinal fayda ile toplam fayda arasındaki ilişkileri aşağıda şekil üzerinde inceleyebiliriz.

MU (marjinal fayda) TU ya (toplam fayda) yön vermektedir.

Sonuç olarak,

TU artarken, MU daima pozitif olmaktadır.

TU azalırken ise, MU negatif değerler almaktadır.

TU maksimum iken, MU sıfır olmaktadır.

İktisat Biliminde Fayda Kavramı

Fayda, bireylerin tüketilen mal ve hizmetten elde edeceği memnuniyet olarak ifade edilebilmektedir.

İktisatçılar tüketicinin amacı fayda maksimizasyonu olduğunu belirtir. Ölçülüp ölçülemeyeceği konusu ise ayrı bir tartışma alanı oluşturmuştur.

Kardinalist (sayısalcı) düşünürler ise, faydanın parayla veya "util" denilen bir birim ile ölçülebileceğini öne sürmüşlerdir.

Ordinalist (sırasalcı) düşünürler ise, aksine faydanın ölçülebilecek bir şey olmadığını söylemişlerdir.

TOPLAM FAYDA - TU
Belirli bir zaman diliminde, bireyin diğer mal ve hizmetlerden olan tüketimi sabit iken; bir malın çeşitli miktarının tüketilmesi sonucu ulaşılan tatmin düzeyidir.

MARJİNAL FAYDA - MU
Belirli bir zaman diliminde bir maldan bir birim daha fazla tüketilmesi sonucunda toplam faydada meydana gelen değişime marjinal fayda denilmektedir.

MARJİNAL FAYDA FORMÜLÜ

MU (marjinal fayda)
TU ( toplam fayda)
Q (Malın değeri)
(2 - son değer)
(1 - bir önceki değer)

MU = (TU2-TU1) / (Q2-Q1)

Örnek üzerinden gitmek gerekirse çok açıkmış bir kimse lokantaya gittiğinde yediği ilk lahmacunda 20 birim fayda sağlıyorsa, ikinci lahmacunda kendine toplam 34 birim fayda sağlıyor diye düşünürsek, bunu az önceki formül üzerinde gösterelim.

MU = (TU2-TU1) / (Q2-Q1)

MU = (34-20) / (2-1)

MU = 14

Sonuç olarak birinci lahmacundan alınan marjinal fayda 20 birim iken,
İkinci lahmacundan alınan marjinal fayda 14 birim olmuştur.

AZALAN MARJİNAL FAYDA
Bir malın ilave miktarı tüketildikçe elde edilen ek faydanın azalacağına dair iktisat ilkesidir.

Örnek; bir kimse üst üste birkaç bardak su içerse birinci bardaktan sağlayacağı ek fayda ile üçüncü bardaktan sağlayacağı fayda arasındaki fark bunu açıklamak için kullanılabilir.

Marjinal Fayda sıfıra (O) a düşerse, Toplam faydanın azami düzeyine ulaştığı kabul edilir. Bu aşamadan sonra her yeni birim tüketim toplam faydayı azaltacaktır. Bunun sebebi, tüketim arttıkça tüketicinin o mala ihtiyacının giderek azalması gösterilebilir.

Marjinal Fayda eğrisinin azalan eğimli olmasının sebebi de "Azalan Marjinal Fayda Kanunu" sebebi iledir.

Tüketici Dengesi; (Fayda Maksimizasyonu) Tüketici bir mal için harcadığı paranın marjinal faydası bir başka mala harcadığı paranın marjinal faydasına eşit olduğu mal bileşimi tercihi ile faydayı maksimize etmektedir.

Örneğin, Tüketicinin biri lahmacun ve hamburger tükettiğini düşünürsek, elde edilen faydanın maksimize edilebilmesi için ödediği para ve elde ettiği faydanın toplamı eşit olmalı. Bu durumu formül üzerinde ifade etmek gerekirse aşağıdaki eşitlik sağlandığında tüketicinin elde ettiği fayda maksimize edilmiş olur.

Lahmacun Marjinal Fayda / Lahmacun Fiyatı = Hamburger Marjinal Fayda / Hamburger Fiyatı