döviz kurları etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
döviz kurları etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

2 Şubat 2011 Çarşamba

Serbest Dalgalanan Kur Sistemi

Dalgalı kur sistemi yerine, serbest değişken kur sistemi, esnek (flexible) kur sistemi veya yüzen (floating) kur sistemi gibi deyimler de kullanılmaktadır.

Bu sistemde döviz kurları aynen rekabetçi piyasa koşulları altındaki bir mal gibi, döviz piyasasında arz ve talep güçlerinin işleyişlerine bırakılmıştır. Yani, döviz kurları; toplam döviz talebi ile toplam döviz arzının eşitlendiği bir düzeyde oluşmaktadır. Piyasa talebinde veya piyasa arzında bir değişme ortaya çıktığında buna bir tepki olarak kurlar da değişecektir. Bu bağlamda, serbest döviz kurları her an iniş veya çıkış gösterebilir özelliktedir.


Grafikle Açıklama

Serbest değişken kur sistemi bu yazımızda yer alan grafik üzerinde gösterilmiştir. Grafiğin (a) kısmında yer alan DD piyasa döviz talebini, SS de piyasa döviz arzını göstermektedir.

Denge kuru 0Ro ve piyasa hacmi 0Mo’dır.

Toplam döviz talebi, *ülkenin mal ve hizmet ithali ile yurtdışına ihraç edilmek istenen sermaye miktarından oluşur.

Yurtdışına yatırılmak istenen sermaye, iç ve dış kârlılık ve faiz oranları, geleceğe ait bekleyişler, ekonomik ve siyasal istikrarsızlık gibi faktörlere bağlı olup döviz kuruna dolaysız biçimde bağlı bulunmayabilir. Fakat ithal edilmek istenen mal ve hizmet miktarı döviz kurlarıyla ters orantılı bir ilişki içindedir. Kur yükseldikçe yabancı mallar pahalılaşır böylece talep edilen yabancı mal miktarı ve dolayısıyla döviz talebi azalır.

Kurun düşmesi durumunda da bu etkilerin tersi ortaya çıkar. Bu özellik dolayısıyla grafikte toplam döviz talebi negatif eğimli bir eğri ile gösterilmiştir.

Değinilen nedenlerden dolayı ülkeye girecek yabancı sermaye ile döviz kuru arasında doğrudan bir ilişki kurmak da gerçekçi değildir. Oysa normal koşullar altında döviz kurları ile mal ve hizmet ihracı arasında pozitif bir ilişki bulunduğu varsayılmaktadır. Bunun nedeni ise kurun yükselmesi ile ihraç mallarımızın yabancı para cinsinden ucuzlamış olacağı, böylece de ihracat hacminin genişleyerek döviz arzının yükseleceği düşüncesidir.

Grafiğe göre arz sabitken, mesela halkın ithal malları tercihinde artış meydana gelmesi nedeniyle döviz talebi eğrisi D’D’ biçiminde sağa doğru kayacak olursa; döviz kurları da buna paralel olarak OR1 e yükselir.

Sınırsız bir serbest değişken kur sistemi altında döviz piyasası üzerinde hiçbir hükümet müdahalesi olmamaktadır. Dolayısıyla kur, her an ve bir sınıra tabi olmadan değişebilmektedir.

Serbest değişken kur sistemlerinde döviz kularındaki değişme ise grafiğin (b) kısmında görüldüğü gibi bir testerenin ağzındaki dişlere benzer yapıda olmaktadır.

Değişken kur sisteminin lehinde ve aleyhinde öne sürülen çeşitli görüşler vardır. Ancak gerçek olan şudur ki; uygulamada hiçbir ülke ulusal parasının sınırsız biçimde dalgalanmasına izin vermemektedir. Bunun yerine şu veya bu şekilde döviz piyasasına müdahale ederek aşırı kur değişmelerini önlemektedir.

1 Şubat 2011 Salı

Döviz Kuru Sistemleri

Döviz kuru sistemlerinin bir ucunda sabit kur sistemi, diğer ucunda ise serbest dalgalı kur sistemi yer almaktadır.

En eski sabit kur sistemi altın standartıdır. İkinci Dünya Savaşı sonrasından 1973’e kadar uluslarası para sistemi olarak uygulanan Bretton Woods Sistemi de bir sabit kur sistemiydi.

Katı sabit kur sistemleri ile en aşırı serbest dalgalı kur sistemleri arasında çok çeşitli karma sistemler oluşturulmuştur. Bu sistemler sabit ve değişken kur sistemlerinin belirli özelliklerinin birleştirilmesinden elde edilmiştir.

Bu yazımızda döviz kuru sistemleri hakkında temel bilgiler vereceğiz. Fakat, söz konusu sistemlere aşağıdaki bağlantıları tıklayarak çeşitli kur sistemleri hakkında detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

Daha önceki yazılarımızda döviz kurları ve döviz piyasaları hakkında çeşitli bilgiler içeren yazılar yayınlamıştık. Şimdi kur sistemleri hakkında açıklamalarda bulunacağız.

Farklı döviz kuru sistemlerinin bir yelpaze oluşturdukları düşünülürse bu yelpazenin bir ucunda serbest değişken veya dalgalı kur sistemi (freely fluctuating exchange rate system), diğer ucunda ise sabit kur sistemi (pegged exchange rate system) yer almaktadır. Ancak bu iki sistemde aşırı uygulamalardır, bunların arasında bir çok karma model bulunmaktadır. Uygulamada doğal olarak bu iki aşırı sistemin belirli özelliklerini barındıran karma modellere rastlanılmaktadır.

Başlıca Döviz Kuru Sistemleri






Serbest Dalgalanan Kur Sistemi Üzerindeki Tartışmalar



KARMA KUR SİSTEMLERİ






17 Ocak 2011 Pazartesi

Döviz Kuru ve Çapraz Kur

Dünyanın değişik yörelerinde döviz ticareti ile uğraşan bankalar ve öteki mali kurumlar döviz kurlarının belirlenmesinde genellikle Amerikan doları ile kendi ulusal paraları arasındaki değişim oranın esas alırlar. Yani, dolar dünyadaki döviz piyasalarında adeta bir değer standartı (numêraire) görevi ifa eder.

Kurların bu şekilde dolar cinsinden ifade edilmesi, kur hesaplamaları açısından büyük kolaylık sağlar. Bunun nedeni, çeşitli ülkelerin döviz piyasalarında da kurlar Amerikan doları ile kendi ulusal paraları arasındaki oran şeklinde ifade edildiğinden, dolar dışı iki farklı ulusal para arasındaki değişim oranı kendiliğinden ortaya çıkmış olacaktır.

Sözün gelişi, İstanbul'da geçerli kur 1$:3,75TL ise, Aynı zaman diliminde Frankfurt'ta 1$:1,50€ olduğu kabul edilirse, Bu iki orandan 1€:2,50TL olduğu bulunabilmektedir.

Bu şekilde dolar ortak paydası kullanılarak hesaplanan kurlara 'çapraz kur' (cross rates) denilmektedir.

Aynı iki ulusal para arasındaki piyasada fiilen uygulana kurlar dolaysız kurlar (direct exchange rates) dır. Fakat, çapraz kur yöntemiyle hesaplananlar ise dolaylı kurlar (indirect rates) denilmektedir.

Eğer işlem giderlerinin sıfır olduğu kabul edildiği durumlarda, dolar dışı iki ulusal para arasında geçerli olacak dolaysız kurlar bu paraların her birinin dolar karşısındaki değişim oranlarına göre hesaplanacak kurlardan (dolaylı kurlar) farklı olmamalıdır. Çünkü böyle bir farklılığın ortaya çıkması, arbitraj faaliyetini kârlı duruma getirir ve bunun sonucunda, belli bir süre sonra dolaysız ve dolaylı kurlar arasındaki uyumsuzluk kendiliğinden giderilecektir.

Aşağıdaki tabloda bir ulusal gazetenin ekonomi sayfasında yayınlanmış verilere göre 16 Ocak 2004 tarihinde Türkiye'de geçerli olan serbest piyasa döviz (ve altın) fiyatları, Merkez Bankası kurları ve çapraz kurlar gösterilmektedir.

Çeşitli ülkelerin döviz piyasalarında doların esas alınması, dolar dışı ulusal paralar arasındaki kurların her birinin dolar kuruna göre hesaplanması nedeniyle döviz piyasalarındaki gereksiz karışıklık ortadan kaldırılır. Böylece de piyasada açıklık ve işlemlerin yapılışına kolaylık sağlanmış olmaktadır.

Tüm bunlara istinaden döviz piyasasındaki aracı kurumların tüm yabancı paralara göre ayrı ayrı kur belirlemelerine gerek kalmaz.

Önemli Not: Somut olarak açıklamak gerekirse, dünyada ülke sayısına bağlı olarak yaklaşık 150 farklı ülke parası bulunduğunu varsayalım. Eğer tek tek her paranın birbirine karşı olan değişim oranını hesaplama yöntemi uygulanırsa 150X149= 22,350 farklı kur düzenlemesi yapılması gerekecektir. Pratikte bunu uygulamanın olanağı yoktur. Bu yüzden tek bir değer standartı olarak doların alınması, bu sorunun çözümü anlamına gelir. Bu sayede yalnızca her paranın dolar cinsinden değeri bilinerek yani 149 kur hesaplaması ile söz konusu 22,350 farklı kuru belirlemek mümkün olmaktadır.